Omgaan met conflict, gouden weken deel 2

Hoe gaan we om met conflict? Dader- slachtoffer – Held
Merkt u ook dat er meer conflicten de laatste weken spelen? Of is uw groep al helemaal gevormd. Conflicten kunnen het hele jaar voorkomen maar in deze weken van ‘rangorde’ bepalen en grenzen aftasten en aangeven is het logisch dat er een boze bui opkomt. Maar soms loopt het net wat meer uit de hand dan alleen maar ‘weer aan elkaar wennen’.

Niet altijd alles is wat het lijkt
Wordt er echt gepest en bepalen de ruzies de orde van de dag? De drama driehoek Slachtoffer – dader-held helpt u wellicht met inzichten om de juiste oplossing hiervoor in te zetten.

Deze ‘drama driehoek’ of ‘trauma driehoek’ is afkomstig van Carl Gustav JUNG. Het gaat verder dan de klassieke manier van kijken naar een conflict tussen mensen:

Jan slaat Piet en Kees helpt, Jan is dader, Piet is slachtoffer en Kees de held. De dader straffen we, het slachtoffer helpen we en de held eren we.

Het is vaak een stuk complexer dan dit. De energie die boosheid met zich meebrengt is jezelf verdedigen en grenzen aangeven, maar het verlegt van nature ook de schuld naar de ander, waardoor iemand die boos is per definitie altijd vindt dat de ander iets fout heeft gedaan terwijl dit niet het geval hoeft te zijn. Boosheid komt op gang in een kettingreactie, altijd is er een pijnprikkel of een vorm van ongemak die het veroorzaakt die soms heel anders is dan op het eerste gezicht lijkt.

Stap1. Hou een open blik en blijf doorvragen
Slaan is nooit acceptabel, maar wat speelt er dat het kind zo boos is dat het slaat? Straffen is meestal geen goede oplossing, wel duidelijk vertellen waarom slaan niet gewenst is en hoe we wel willen dat kinderen met elkaar omgaan. En vraag steeds door om te ontdekken, gaat het hier om grenzen aangeven, gaat er iets oneerlijk en is die boosheid alleen te ‘hard’ geuit of is het machtsvertoon? Waarom sluit het kind andere kinderen buiten en scheldt het andere kinderen uit? En waarom is het slachtoffer het slachtoffer? Hoe zit het met het zelfbeeld van dit kind? De assertiviteit? Het vermogen om positief te denken?

En dan de held, iemand die te hulp komt. Is het wel zo goed dat die te hulp schiet? Moeten de andere kinderen niet zelf leren om hiermee om te gaan? Of speelt er nog iets heel anders onder het heldengedrag van het kind, namelijk een gevoel van ‘waardeloosheid’ dat opgevuld wil worden met dankbaarheid?

Stap 2 Verschillende rollen en oorzaken herkennen
Er zijn talloze redenen dat kinderen negatief machtsmisbruik of denigrerend gedrag laten zien. Het kan zijn dat er thuis iets speelt. Een kind dat op één plek een slachtoffer is, uit zich vaak op een andere plek als dader of als held. Dit zijn namelijk samenhangende gedragsrollen die we bij anderen laten zien, maar die iedereen ook in zichzelf heeft.

Je herkent dat als je beseft dat iedereen wel eens het slachtoffer ‘speelt’ door zielig te doen om de eigen zin te krijgen of even helemaal in die rol opgaan als je niet lekker bent want ‘oh het is zo lekker om even vertroeteld te worden’. Iedereen vindt het wel eens heerlijk om anderen te helpen want dankbaarheid van anderen en waardering van anderen voelt ook erg goed. En ja die boze bui hebben we allemaal wel eens waardoor je een ander wel eens onterecht of ongewenst pijn doet.

Het wordt echter anders als er een echte ‘pijnprikkel voortdurend aanwezig is. Dan raken kinderen – en volwassenen- verstrikt in die rollen omdat ze niet meer anders kunnen. Ze willen soms wel, maar het lukt niet om hun gedrag te veranderen. Dat kan pas als bekend is wat die pijnprikkel is en als daar aan gewerkt wordt om dat op te lossen.

Oorzaken
Die pijnprikkel kan van alles zijn, als eerste denken we vaak aan enige vorm van trauma thuis maar dat hoeft niet het geval te zijn. Een kind kan een sterk negatief zelfbeeld hebben waardoor al snel iets negatief en persoonlijk wordt opgevat en er dus voortdurend boosheid op gang komt. Of een kind wordt thuis als een held behandeld doordat de ouders te weinig aandacht en tijd hebben en dus liefde afkopen, of omdat de ouders zelf niet in staat zijn om grenzen aan te geven. Dan krijgt het kind een te hoog zelfbeeld waardoor het anderen ‘minacht’ en geen leiderschap van anderen duldt. De ‘heldenrol’ die het kind thuis onbewust toebedeeld krijgt zorgt ervoor dat het kind zich als ‘dader’ daarbuiten gedraagt. Het gedrag van het kind zit vast in de dramadriehoek.

Stap 3. Hoe pak je het aan? Trek iemand uit zijn ‘rol’
Het start met bewust worden dat er meer aan de hand kan zijn dan alleen het ‘apenrotssyndroom’ waarbij kinderen op zoek gaan naar de leider van de groep. En ook het klassieke beeld bevestigen dat degene die pest stout is en het slachtoffer zielig helpt niet. Het is juist nodig om het slachtoffer in zijn kracht te zetten in plaats van voeden in het zielige gevoel. En het is juist nodig degene die pest niet te bevestigen in zijn macht over een ander want dat is waar hij naar op zoek is, de controle hebben. Het is juist nodig om de kwetsbaarheid op te zoeken van die dader, want daardoor ‘valt die uit zijn rol.’

Als er na de eerste (paar) doorvraagrondes duidelijk wordt dat er meer speelt dan grenzen aangeven en er structureel ‘dadergedrag’ is bij een kind, is het verstandig om in een apart gesprek door te vragen waar het kind verdrietig om is. Waar het bang voor is. Welke negatieve gedachten als ‘ik kan het niet’ of ik ben waardeloos’ er soms door hem heen gaan dat er daarom noodzaak is om boos te doen tegen een ander. Eén van deze vragen zal de spijker op zijn kop slaan en de dader uit zijn rol halen. Het kan wel zijn dat er meer en extra begeleiding nodig is voor dit kind.

Het slachtoffer dat steeds de pineut is benader je op een andere manier. Niet “Ik snap dat je je verdrietig voelt.” Nee: “Je hoeft nergens verdrietig over te zijn. Wat iemand zegt en doet, zegt meer over hemzelf dan over jou. Als hij een stoel lelijk of vervelend vindt, is dat dan ook zo? Nee tuurlijk niet, ieder heeft zijn eigen smaak. Wat iemand over of tegen jou zegt heeft te maken met zijn smaak. Smaken verschillen nu eenmaal. En voel jezelf trots, zou jij iemand een rotgevoel willen geven door buiten sluiten of lelijke woorden roepen? Nee toch? Dat komt omdat jij uitblinkt in sociaal zijn. Iemand die pest is gewoon niet zo goed daar in, die moet dat nog leren. Die kan waarschijnlijk heel veel leren van jou.”

Je zet daarmee iemand in zijn kracht en haalt hem uit de energie van verdriet en zielig zijn. Niet de woorden doen zeer, wel de gedachte dat jij daardoor zielig bent of niet geliefd of niet goed bent doet zeer. Als een kind snapt dat hij of zij het niet persoonlijk hoeft te nemen en het voelt zich trots doordat het kind in zijn of haar sociale kwaliteiten is bevestigd kan het veel beter met welk pestgedrag dan ook omgaan.

En op deze manier bent u als docent dan toch een beetje de held van de dag 😉

Veel succes!

BESTEL HIER het DIGITALE LESPAKKET Egel – slachtoffer – dader – held PO middenbouw en bovenbouw en begin VO (digibordverhaal, theorie en uitleg, richtlijnen groepsgesprek, en vijf werkvormen voor €24,- euro ex BTW) via info@icmw.nl

Meer leren over grip op gevoel en gedrag? In de driedaagse cursus  leer je er alles over!